{"id":109,"date":"2022-09-10T22:02:25","date_gmt":"2022-09-11T03:02:25","guid":{"rendered":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/?p=109"},"modified":"2023-11-23T12:58:45","modified_gmt":"2023-11-23T17:58:45","slug":"sufijos-o-terminaciones-posesivas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/sufijos-o-terminaciones-posesivas\/","title":{"rendered":"8. Terminaciones o sufijos posesivos en quechua"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-stackable-button-group alignwide stk-block-button-group stk-block stk-62c6bbe\" data-block-id=\"62c6bbe\"><style>.stk-62c6bbe .stk-inner-blocks{column-gap:6px !important}.stk-62c6bbe .stk-button-group{flex-wrap:wrap !important}<\/style><div class=\"stk-row stk-inner-blocks has-text-align-center stk-block-content stk-button-group\">\n<div class=\"wp-block-stackable-button stk-block-button stk-block stk-d875080\" data-block-id=\"d875080\"><style>.stk-d875080 .stk-button{padding-right:12px !important;padding-left:12px !important;background:#cf2e2e !important;border-radius:50px !important}.stk-d875080 .stk-button .stk--inner-svg svg:last-child{height:24px !important;width:24px !important;margin-inline-end:5px !important}<\/style><a class=\"stk-link stk-button stk--hover-effect-darken\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/familia-en-quechua-chanka\/\"><span class=\"stk--svg-wrapper\"><div class=\"stk--inner-svg\"><svg aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\" data-prefix=\"fas\" data-icon=\"arrow-left\" class=\"svg-inline--fa fa-arrow-left fa-w-14\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 448 512\" width=\"32\" height=\"32\"><path fill=\"currentColor\" d=\"M257.5 445.1l-22.2 22.2c-9.4 9.4-24.6 9.4-33.9 0L7 273c-9.4-9.4-9.4-24.6 0-33.9L201.4 44.7c9.4-9.4 24.6-9.4 33.9 0l22.2 22.2c9.5 9.5 9.3 25-.4 34.3L136.6 216H424c13.3 0 24 10.7 24 24v32c0 13.3-10.7 24-24 24H136.6l120.5 114.8c9.8 9.3 10 24.8.4 34.3z\"><\/path><\/svg><\/div><\/span><span class=\"stk-button__inner-text\">Anterior<\/span><\/a><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-stackable-button stk-block-button is-style-ghost stk-block stk-c2c2119\" data-block-id=\"c2c2119\"><style>.stk-c2c2119 .stk-button{padding-right:12px !important;padding-left:12px !important;background:transparent !important;border-radius:50px !important}.stk-c2c2119 .stk-button:hover:after{background:transparent !important;opacity:1 !important}:where(.stk-hover-parent:hover,.stk-hover-parent.stk--is-hovered) .stk-c2c2119 .stk-button:after{background:transparent !important;opacity:1 !important}.stk-c2c2119 .stk-button:before{border-style:solid !important;border-color:#cf2e2e !important;border-top-width:3px !important;border-right-width:3px !important;border-bottom-width:3px !important;border-left-width:3px !important}.stk-c2c2119 .stk-button .stk--inner-svg svg:last-child{height:24px !important;width:24px !important;margin-inline-end:0px !important}.stk-c2c2119 .stk-button .stk--inner-svg svg:last-child,.stk-c2c2119 .stk-button .stk--inner-svg svg:last-child :is(g,path,rect,polygon,ellipse){fill:#cf2e2e !important}.stk-c2c2119 .stk-button__inner-text{color:#cf2e2e !important}<\/style><a class=\"stk-link stk-button stk--hover-effect-darken\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/\"><span class=\"stk--svg-wrapper\"><div class=\"stk--inner-svg\"><svg aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\" data-prefix=\"fas\" data-icon=\"home\" class=\"svg-inline--fa fa-home fa-w-18\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 576 512\" width=\"32\" height=\"32\"><path fill=\"currentColor\" d=\"M280.37 148.26L96 300.11V464a16 16 0 0 0 16 16l112.06-.29a16 16 0 0 0 15.92-16V368a16 16 0 0 1 16-16h64a16 16 0 0 1 16 16v95.64a16 16 0 0 0 16 16.05L464 480a16 16 0 0 0 16-16V300L295.67 148.26a12.19 12.19 0 0 0-15.3 0zM571.6 251.47L488 182.56V44.05a12 12 0 0 0-12-12h-56a12 12 0 0 0-12 12v72.61L318.47 43a48 48 0 0 0-61 0L4.34 251.47a12 12 0 0 0-1.6 16.9l25.5 31A12 12 0 0 0 45.15 301l235.22-193.74a12.19 12.19 0 0 1 15.3 0L530.9 301a12 12 0 0 0 16.9-1.6l25.5-31a12 12 0 0 0-1.7-16.93z\"><\/path><\/svg><\/div><\/span><span class=\"has-text-color stk-button__inner-text\"><\/span><\/a><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-stackable-button stk-block-button stk-block stk-4773304\" data-block-id=\"4773304\"><style>.stk-4773304 .stk-button{padding-right:12px !important;padding-left:12px !important;background:#cf2e2e !important;border-radius:50px !important}.stk-4773304 .stk-button .stk--inner-svg svg:last-child{height:24px !important;width:24px !important;margin-inline-start:5px !important}<\/style><a class=\"stk-link stk-button stk--hover-effect-darken\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/oraciones-en-presente-continuo\/\"><span class=\"stk-button__inner-text\">Siguiente<\/span><span class=\"stk--svg-wrapper\"><div class=\"stk--inner-svg\"><svg aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\" data-prefix=\"fas\" data-icon=\"arrow-right\" class=\"svg-inline--fa fa-arrow-right fa-w-14\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 448 512\" width=\"32\" height=\"32\"><path fill=\"currentColor\" d=\"M190.5 66.9l22.2-22.2c9.4-9.4 24.6-9.4 33.9 0L441 239c9.4 9.4 9.4 24.6 0 33.9L246.6 467.3c-9.4 9.4-24.6 9.4-33.9 0l-22.2-22.2c-9.5-9.5-9.3-25 .4-34.3L311.4 296H24c-13.3 0-24-10.7-24-24v-32c0-13.3 10.7-24 24-24h287.4L190.9 101.2c-9.8-9.3-10-24.8-.4-34.3z\"><\/path><\/svg><\/div><\/span><\/a><\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>Existen 7 sufijos o terminaciones posesivas, cada uno correspondiente a un pronombre personal; se agregan al objeto pose\u00eddo.<\/p>\n\n\n\n<script async src=\"https:\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script>\n<ins class=\"adsbygoogle\"\n     style=\"display:block\"\n     data-ad-format=\"autorelaxed\"\n     data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\"\n     data-ad-slot=\"8481025056\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-left indice-titulo\"><strong><span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">\u00cdNDICE<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-getwid-table-of-contents is-style-default align\"><ul class=\"wp-block-getwid-table-of-contents__list\"><li><a href=\"#Introducci\u00f3n\">Introducci\u00f3n<\/a><\/li><li><a href=\"#Los-7-sufijos-posesivos\">Los 7 sufijos posesivos en quechua<\/a><\/li><li><a href=\"#Sufijo-pluralizador-kuna\">Plural en quechua: sufijo -kuna<\/a><\/li><li><a href=\"#Pronunciacion\">Pronunciaci\u00f3n<\/a><\/li><li><a href=\"#Sustantivos-que-terminan-en-vocal\">Sustantivos que terminan en vocal<\/a><ul><li><a href=\"#Wawa-hijo-hija-bebe\">Wawa (hijo, hija, bebe)<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Sustantivos-que-terminan-en-consonante\">Sustantivos que terminan en consonante<\/a><ul><li><a href=\"#Yachachiq-profesor-profesora-maestro-maestra\">Yachachiq (profesor, profesora, maestro, maestra)<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Sustantivos-que-terminan-en-i\">Sustantivos que terminan en i<\/a><ul><li><a href=\"#Pani-hermana-del-varon\">Pani (hermana del var\u00f3n)<\/a><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Introducci\u00f3n\">Introducci\u00f3n<\/h2>\n\n\n\n<p>Estos sufijos nos indican el numero de personas poseedoras, pero no el n\u00famero de objetos pose\u00eddos, por defecto se refieren a un objeto singular, si queremos referirnos a un n\u00famero plural de objetos debemos usar el <strong><span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">sufijo pluralizador -kuna<\/span><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<ins class=\"adsbygoogle\"\n     style=\"display:block; text-align:center;\"\n     data-ad-layout=\"in-article\"\n     data-ad-format=\"fluid\"\n     data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\"\n     data-ad-slot=\"7368134539\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<p>Otro detalle que hay que tener en cuenta es que debemos clasificar los sustantivos (objetos poseidos) en 2 grupos principales: <strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">Los que terminan en vocal<\/span><\/strong> y <strong><span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">los que terminan consonante<\/span><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Cuando el sustantivo termina en vocal simplemente se usa el sufijo posesivo, pero cuando termina en consonante se tiene que a\u00f1adir la part\u00edcula <strong><span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">-ni<\/span><\/strong>, pues, si no, no es posible pronunciar la palabra.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Los-7-sufijos-posesivos\">Los 7 sufijos posesivos en quechua<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table is-style-stripes\"><table><thead><tr><th class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">Palabra termina en <span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">vocal<\/span><\/th><th class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">Palabra termina en <span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">consonante<\/span><\/th><th class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">Espa\u00f1ol<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>-y<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>&#8211;<span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span>y<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>mi<\/strong> (de mi)<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>-yki<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>&#8211;<strong><span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong>yki<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>tu<\/strong> (de ti)<br><strong>su<\/strong> (de usted)<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>-n<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>&#8211;<strong><span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong>n<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>su<\/strong> (de \u00e9l\/ella)<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>-nchik<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>&#8211;<strong><span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong>nchik<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>nuestro<\/strong> (incluyente)<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>-yku<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>&#8211;<strong><span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong>yku<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>nuestro<\/strong> (excluyente)<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>-ykichik<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>&#8211;<strong><span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong>ykichik<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>su<\/strong> (de ustedes)<br><strong>vuestro<\/strong> (de vosotros)<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>-nku<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>&#8211;<strong><span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong>nku<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>su<\/strong> (de ellos\/ellas)<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Sufijo-pluralizador-kuna\">Plural en quechua: sufijo -kuna<\/h2>\n\n\n\n<p>Para pluralizar simplemente se a\u00f1ade el sufijo -kuna <strong>despu\u00e9s del sufijo posesivo<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Ahora bien, este sufijo no se puede combinar con los posesivos -yku y -nku.<\/p>\n\n\n\n<p>Por ejemplo, no se puede decir: <strong><s>wasiykukuna<\/s><\/strong> o <strong><s>wasinkukuna<\/s><\/strong>, sino que en esos casos el plural se sobreentiende por el contexto de la conversaci\u00f3n.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Pronunciacion\">Pronunciaci\u00f3n<\/h2>\n\n\n\n<p>La pronunciaci\u00f3n de estos sufijos esta de acuerdo con lo que vimos en el <a href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/alfabeto-y-pronunciacion\/\" data-type=\"post\" data-id=\"37\">articulo sobre la pronunciaci\u00f3n<\/a>, pero hay algunos casos a tomar en cuenta:<\/p>\n\n\n\n<p>Algo especial pasa cuando el sustantivo termina en <strong><span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">i<\/span><\/strong> (incluidos los sustantivos que terminan en consonante a los cuales se les agrega la particula <strong>-ni<\/strong>), en esos casos no es necesario pronunciar una <strong>i larga<\/strong> con los sufijos posesivos de 2da persona (<strong>-yki<\/strong>, <strong>-ykichik<\/strong>), sino que se pronuncia como una <strong>i simple<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Por ejemplo: <strong>wasiyki<\/strong> y <strong>wasiykichik<\/strong> se pronuncian respectivamente <strong>wasiki<\/strong> y <strong>wasikichik<\/strong>; esto sin embargo <strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">no altera la escritura, solo la pronunciaci\u00f3n<\/span><\/strong> (aunque es cierto que algunos autores si que modifican la escritura)<\/p>\n\n\n\n<p>Tambi\u00e9n hay que destacar a los sustantivos que terminan en <strong><span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">qi<\/span><\/strong>, como te mencione en el <a href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/alfabeto-y-pronunciacion\/\" data-type=\"post\" data-id=\"37\">articulo sobre la pronunciaci\u00f3n<\/a> esos casos se pronuncian como \/<strong><span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">jje<\/span><\/strong>\/, tal es el caso de la palabra <strong>wawqi<\/strong> \/<strong>wawjje<\/strong>\/ (el hermano de un var\u00f3n), en esos casos <strong>wawqiyki<\/strong> y <strong>wawqiykichik<\/strong> se pronunciar\u00eda \/<strong>wawjjeyki<\/strong>\/ y \/<strong>wawjjeykichik<\/strong>\/ respectivamente.<\/p>\n\n\n\n<script async src=\"https:\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script>\n<!-- aprenderquechua-display-cuadrado -->\n<ins class=\"adsbygoogle\"\n     style=\"display:block\"\n     data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\"\n     data-ad-slot=\"3042231937\"\n     data-ad-format=\"auto\"\n     data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<p><strong><span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">\u00bfY que pasa con la pronunciaci\u00f3n del sufijo pluralizaci\u00f3n -kuna?<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Algo parecido pasa con -kuna, pues este sufijo <strong>siempre<\/strong> va despu\u00e9s del sufijo posesivo, entonces nos encontraremos con casos en los que tendremos una <strong><em>doble k<\/em><\/strong> como en <strong>wasinchikkuna<\/strong> y <strong>wasiykichikkuna<\/strong>. \u00bfC\u00f3mo debemos pronunciar en estos casos?<\/p>\n\n\n\n<p>En esos casos la doble k se pronuncia pr\u00e1cticamente como si fuera una sola k, ser\u00eda algo as\u00ed: <strong>wasinchikuna<\/strong> y <strong>wasiykichikuna<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Sustantivos-que-terminan-en-vocal\">Sustantivos que terminan en vocal<\/h2>\n\n\n\n<p>Ahora veamos algunos ejemplos con algunas palabras que terminan en vocal, tanto en singular como en plural:<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"Wawa-hijo-hija-bebe\">Wawa (hijo, hija, bebe)<\/h3>\n\n\n\n<p>Para simplificar solo nos referiremos a &#8216;hijo&#8217;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Wawa<span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">y<\/span><\/strong>: Mi hijo<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong>Wawa<\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">yki<\/span><\/strong>: Tu hijo \/ Su hijo (de usted)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong>Wawa<span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">n<\/span><\/strong><\/strong>: Su hijo (de \u00e9l\/ella)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong>Wawa<span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">nchik<\/span><\/strong><\/strong>: Nuestro hijo (de nosotros [incluyente])<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong>Wawa<span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">yku<\/span><\/strong><\/strong>: Nuestro hijo (de nosotros [excluyente])<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong>Wawa<span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">ykichik<\/span><\/strong><\/strong>: Su hijo (de ustedes) \/ Vuestro hijo (de vosotros)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong>Wawa<span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">nku<\/span><\/strong><\/strong>: Su hijo (de ellos\/ellas)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Ahora veamos este mismo ejemplo pero en plural:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Wawa<span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">y<\/span><span style=\"color: #1ac500;\" class=\"stk-highlight\">kuna<\/span><\/strong>: Mis hijos<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong>Wawa<\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">yki<strong><span style=\"color: #1ac500;\" class=\"stk-highlight\">kuna<\/span><\/strong><\/span><\/strong>: Tus hijos \/ Sus hijos (de usted)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong>Wawa<span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">n<\/span><\/strong><span style=\"color: #1ac500;\" class=\"stk-highlight\">kuna<\/span><\/strong>: Sus hijos (de \u00e9l\/ella)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong>Wawa<span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">nchik<\/span><\/strong><span style=\"color: #1ac500;\" class=\"stk-highlight\">kuna<\/span><\/strong>: Nuestros hijos (de nosotros [incluyente])<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong>Wawa<span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">yku<\/span><\/strong><\/strong>: Nuestros hijos (de nosotros [excluyente])<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong>Wawa<span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">ykichik<\/span><\/strong><span style=\"color: #1ac500;\" class=\"stk-highlight\">kuna<\/span><\/strong>: Sus hijos (de ustedes) \/ Vuestros hijos (de vosotros)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong>Wawa<span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">nku<\/span><\/strong><\/strong>: Sus hijos (de ellos\/ellas)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Sustantivos-que-terminan-en-consonante\">Sustantivos que terminan en consonante<\/h2>\n\n\n\n<p>Ahora veamos algunos ejemplos con algunas palabras que terminan en consonante, tanto en singular como en plural:<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"Yachachiq-profesor-profesora-maestro-maestra\">Yachachiq (profesor, profesora, maestro, maestra)<\/h3>\n\n\n\n<p>Para simplificar usaremos profesor<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Yachachiq<span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">y<\/span><\/strong>: Mi profesor<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Yachachiq<span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong><\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">yki<\/span><\/strong>: Tu profesor \/ Su profesor (de usted)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Yachachiq<span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">n<\/span><\/strong><\/strong>: Su profesor (de \u00e9l\/ella)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Yachachiq<span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">nchik<\/span><\/strong><\/strong>: Nuestro profesor (de nosotros [incluyente])<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Yachachiq<span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">yku<\/span><\/strong><\/strong>: Nuestro profesor (de nosotros [excluyente])<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Yachachiq<span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">ykichik<\/span><\/strong><\/strong>: Su profesor (de ustedes) \/ Vuestro profesor (de vosotros)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Yachachiq<span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">nku<\/span><\/strong><\/strong>: Su profesor (de ellos\/ellas)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Ahora veamos este mismo ejemplo pero en plural:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong><strong>Yachachiq<span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">y<\/span><span style=\"color: #1ac500;\" class=\"stk-highlight\">kuna<\/span><\/strong>: Mis profesores<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Yachachiq<span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong><\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">yki<strong><span style=\"color: #1ac500;\" class=\"stk-highlight\">kuna<\/span><\/strong><\/span><\/strong>: Tus profesores \/ Sus hijos (de usted)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Yachachiq<span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">n<\/span><\/strong><span style=\"color: #1ac500;\" class=\"stk-highlight\">kuna<\/span><\/strong>: Sus profesores (de \u00e9l\/ella)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Yachachiq<span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">nchik<\/span><\/strong><span style=\"color: #1ac500;\" class=\"stk-highlight\">kuna<\/span><\/strong>: Nuestros profesores (de nosotros [incluyente])<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Yachachiq<span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">yku<\/span><\/strong><\/strong>: Nuestros profesores (de nosotros [excluyente])<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Yachachiq<span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">ykichik<\/span><\/strong><span style=\"color: #1ac500;\" class=\"stk-highlight\">kuna<\/span><\/strong>: Sus profesores (de ustedes) \/ Vuestros profesores (de vosotros)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Yachachiq<span style=\"color: #cf2e2e;\" class=\"stk-highlight\">ni<\/span><\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">nku<\/span><\/strong><\/strong>: Sus profesores (de ellos\/ellas)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Sustantivos-que-terminan-en-i\">Sustantivos que terminan en i<\/h2>\n\n\n\n<p>Ahora veamos algunos ejemplos con algunas palabras que terminan en la vocal i, tanto en singular como en plural:<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"Pani-hermana-del-varon\">Pani (hermana del var\u00f3n)<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Pani<span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">y<\/span><\/strong>: Mi hermana<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Pani<\/strong><\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">yki<\/span><\/strong>: Tu hermana \/ Su hermana (de usted)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Pani<\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">n<\/span><\/strong><\/strong>: Su hermana (de \u00e9l\/ella)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Pani<\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">nchik<\/span><\/strong><\/strong>: Nuestra hermana (de nosotros [incluyente])<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Pani<\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">yku<\/span><\/strong><\/strong>: Nuestra hermana (de nosotros [excluyente])<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Pani<\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">ykichik<\/span><\/strong><\/strong>: Su hermana (de ustedes) \/ Vuestra hermana (de vosotros)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Pani<\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">nku<\/span><\/strong><\/strong>: Su hermana (de ellos\/ellas)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Ahora veamos este mismo ejemplo pero en plural:<\/p>\n\n\n\n<!-- Display2 -->\n<ins class=\"adsbygoogle\"\n     style=\"display:block\"\n     data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\"\n     data-ad-slot=\"2008301535\"\n     data-ad-format=\"auto\"\n     data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong><strong>Pani<\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">y<\/span><span style=\"color: #1ac500;\" class=\"stk-highlight\">kuna<\/span><\/strong>: Mis hermanas<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Pani<\/strong><\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">yki<strong><span style=\"color: #1ac500;\" class=\"stk-highlight\">kuna<\/span><\/strong><\/span><\/strong> \/<strong><strong><strong>Pani<\/strong><\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">ki<strong><span style=\"color: #1ac500;\" class=\"stk-highlight\">kuna<\/span><\/strong><\/span><\/strong>\/: Tus hermanas \/ Sus hermanas (de usted)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Pani<\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">n<\/span><\/strong><span style=\"color: #1ac500;\" class=\"stk-highlight\">kuna<\/span><\/strong>: Sus hermanas (de \u00e9l\/ella)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Pani<\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">nchik<\/span><\/strong><span style=\"color: #1ac500;\" class=\"stk-highlight\">kuna<\/span><\/strong>: Nuestras hermanas (de nosotros [incluyente])<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Pani<\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">yku<\/span><\/strong><\/strong>: Nuestras hermanas (de nosotros [excluyente])<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Pani<\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">ykichik<\/span><\/strong><span style=\"color: #1ac500;\" class=\"stk-highlight\">kuna<\/span><\/strong> \/<strong><strong><strong>Pani<\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">kichik<\/span><\/strong><span style=\"color: #1ac500;\" class=\"stk-highlight\">kuna<\/span><\/strong>\/: Sus hermanas (de ustedes) \/ Vuestras hermanas (de vosotros)<\/li>\n\n\n\n<li><strong><strong><strong>Pani<\/strong><span style=\"color: #0693e3;\" class=\"stk-highlight\">nku<\/span><\/strong><\/strong>: Sus hermanas (de ellos\/ellas)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Espero que estos ejemplos hayan sido esclarecedores, nos vemos en la siguiente lecci\u00f3n \ud83d\ude42<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Anterior Siguiente Existen 7 sufijos o terminaciones posesivas, cada uno correspondiente a un pronombre personal; se agregan al objeto pose\u00eddo. \u00cdNDICE Introducci\u00f3n Estos sufijos nos indican el numero de personas poseedoras, pero no el n\u00famero de objetos pose\u00eddos, por defecto se refieren a un objeto singular, si queremos referirnos a un n\u00famero plural de objetos &#8230; <a title=\"8. Terminaciones o sufijos posesivos en quechua\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/sufijos-o-terminaciones-posesivas\/\" aria-label=\"Leer m\u00e1s sobre 8. Terminaciones o sufijos posesivos en quechua\">Leer m\u00e1s<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-109","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-lecciones"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=109"}],"version-history":[{"count":29,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":722,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109\/revisions\/722"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=109"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=109"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-chanka-ayacuchano\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=109"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}