{"id":655,"date":"2019-12-23T15:27:51","date_gmt":"2019-12-23T21:27:51","guid":{"rendered":"http:\/\/aprenderquechua.com\/?p=655"},"modified":"2020-03-23T14:14:48","modified_gmt":"2020-03-23T20:14:48","slug":"negative-sentences-suffix-chu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/grammar\/negative-sentences-suffix-chu\/","title":{"rendered":"Grammar 13: The suffix -chu in negative sentences"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-columns botones is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/grammar\/quechua-sentences-suffix-qa-third-person\/\">&lt;&lt;&lt;<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/free-quechua-course\/\">Lessons<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/grammar\/interrogative-sentences\/\">&gt;&gt;&gt;<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<!-- Feed2 -->\n<ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block\" data-ad-format=\"fluid\" data-ad-layout-key=\"-gw-3+1f-3d+2z\" data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\" data-ad-slot=\"6691485296\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<p>To form negative sentences in Quechua we need the suffix <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">-chu<\/span><\/strong> which is used to <span style=\"background-color:#FAD2E0\" class=\"tadv-background-color\">indicate the denied element of the sentence<\/span> (word or phrase), therefore there is no a fixed word to which it is added. We must also add the word &#8216;<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<\/span><\/strong>&#8216; (no).<\/p>\n\n\n\n<p>In the lesson about <a href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/grammar\/verb-kay-to-be\/\"><strong>the verb Kay<\/strong><\/a> we saw that for the third person the <strong><span style=\"color:#2878BB\" class=\"tadv-color\">suffix -mi\/-n<\/span><\/strong> was used, now we will also need this suffix, which has the function of emphasizing the sentence or phrase that accompanies it. So, to form negative sentences we will need to add this suffix to &#8216;mana&#8217; obtaining: &#8216;<strong><em><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<\/span><span style=\"color:#2878BB\" class=\"tadv-color\">n<\/span><\/em><\/strong>&#8216;.<\/p>\n\n\n\n<p>With the following example you will realize that turning a positive sentence into a negative sentence is almost as easy as when in English we add the word &#8216;not&#8217; or &#8216;don&#8217;t&#8217;.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"\"><tbody><tr><td><strong>Oraci\u00f3n Afirmativa<\/strong><\/td><td><strong>Oraci\u00f3n negativa<\/strong><\/td><\/tr><tr><td><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">Kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaq<\/span><br>([I] <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">will work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaq<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br>([I] <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">will<\/span> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">not<\/span> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<\/td><\/tr><tr><td><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaq<\/span><br>([I] will not work today)<\/td><\/tr><tr><td><\/td><td><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">Kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaq<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br>([I] will not work today)<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p>Maybe the variation seems a bit confusing, so in the examples we will see later we will only use 2 basic structures\ud83d\ude00.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><em><strong>Kunan p&#8217;unchay<\/strong><\/em>: today<\/li><li><em><strong>Kunan<\/strong><\/em>: now<\/li><li><em><strong>P&#8217;unchay<\/strong><\/em>: day<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>You can also use the word &#8216;<strong>ama<\/strong>&#8216; (not prohibitive), but we saw this in the lesson on <a href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/grammar\/imperative-sentences\/\">imperative sentences<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">1. Negative sentences with the suffixes -chu, -qa and -ta<\/h2>\n\n\n\n<p>In previous lessons we learned to use the suffixes -qa, but until now we saw that they were only used in the third person, however, in negative sentences it is important to add the suffix -qa to the pronoun or noun that executes the action.<\/p>\n\n\n\n<p>For example, let&#8217;s see how the sentence of the previous example would be with each of the grammatical people, and also with proper names.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"\"><tbody><tr><td><strong>Oraciones afirmativas<\/strong><\/td><td><strong>Oraciones negativas<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Noqa <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaq<\/span><br><br>(I <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">will work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<\/td><td>Noqa<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaq<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Noqa<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaq<\/span><br><br>(I <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">will<\/span> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\"><strong>not<\/strong><\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<\/td><\/tr><tr><td>Qan <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anki<\/span><br><br>(You <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">will work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<\/td><td>Qan<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anki<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Qan<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anki<\/span><br><br>(You <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">will<\/span> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\"><strong>not<\/strong><\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<\/td><\/tr><tr><td>Pay <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqa<\/span><br><br>(He\/She <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">will work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<\/td><td>Pay<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqa<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Pay<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqa<\/span><br><br>(He\/She <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">will<\/span> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\"><strong>not<\/strong><\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<\/td><\/tr><tr><td><em>Miriam <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqa<\/span><br><br>(Miriam <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">will work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<\/em><\/td><td><em>Miriam<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqa<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Miriam<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqa<\/span><br><br>(Miriam <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">will<\/span> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\"><strong>not<\/strong><\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<\/em><\/td><\/tr><tr><td>Noqanchis <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asunchis<\/span><br><br>(We <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">will work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<br>[Including the addressee]<\/td><td>Noqanchis<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asunchis<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Noqanchis<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asunchis<\/span><br><br>(We <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">will<\/span> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\"><strong>not<\/strong><\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<br>[Including the addressee]<\/td><\/tr><tr><td>Noqayku <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaqku<\/span><br><br>(We <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">will work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<br>[Not including the addressee]<\/td><td>Noqayku<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaqku<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Noqayku<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaqku<\/span><br><br>(We <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">will<\/span> <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">not<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<br>[Not including the addressee]<\/td><\/tr><tr><td>Qankuna <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;ankichis<\/span><br><br>(We <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">will work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<\/td><td>Qankuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;ankichis<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Qankuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;ankichis<\/span><br><br>(We <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">will<\/span> <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">not<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<\/td><\/tr><tr><td>Paykuna <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqaku<\/span><br><br>(They <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">will work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<\/td><td>Paykuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqaku<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Paykuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqaku<\/span><br><br>(They <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">will<\/span> <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">not<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">work<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">today<\/span>)<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">2. Negative sentences with the suffix -ta<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"\"><tbody><tr><td><strong>Oraciones afirmativas<\/strong><\/td><td><strong>Oraciones negativas<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Noqa <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chayta<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munani<\/span><br><br>(I <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">want<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">that<\/span>)<\/td><td>Noqa<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chayta<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munani<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Noqa<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chayta<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munani<\/span><br><br>(I <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">don&#8217;t<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">want<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">that<\/span>)<\/td><\/tr><tr><td>Qan <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay wayna<em>ta<\/em><\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munakunki<\/span><br><br>(You <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">love<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">that boy<\/span>)<\/td><td>Qan<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay waynata<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munakunki<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Qan<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay waynata<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munakunki<\/span><br><br>(You <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">don&#8217;t<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">love<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">that boy<\/span>)<\/td><\/tr><tr><td>Pay<strong>qa<\/strong> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay q&#8217;opata<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">wikch&#8217;uran<\/span><br><br>(He\/She <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">threw<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">that garbage<\/span>)<\/td><td>Pay<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay q&#8217;opata<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">wikch&#8217;uran<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Pay<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay q&#8217;opata<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">wikch&#8217;uran<\/span><br><br>(He\/She <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">didn&#8217;t<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">throw<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">that garbage<\/span>)<\/td><\/tr><tr><td><em>Rosa<strong>qa<\/strong> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">Eduardota<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munakun<\/span><br><br>(Rosa <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">loves<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\"> Eduardo<\/span>)<\/em><\/td><td><em>Rosa<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">Eduardota<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munakun<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Rosa<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">Eduardota<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munakun<\/span><br><br>(Rosa <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">doesn&#8217;t<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">love<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">Eduardo<\/span>)<\/em><\/td><\/tr><tr><td>Noqanchis <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay runakuna<em>ta<\/em><\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">uyariranchis<\/span><br><br>(We <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">listened<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\"><em>to<\/em> those people<\/span>)<br>[Including the addressee]<\/td><td>Noqanchis<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay runakunata<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">uyariranchis<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Noqanchis<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay runakunata<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">uyariranchis<\/span><br><br>(We <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">didn&#8217;t<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">listen<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\"><em>to<\/em> those people<\/span>)<br>[Including the addressee]<\/td><\/tr><tr><td>Noqayku <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">runa simita<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">yacharayku<\/span><br><br>(We <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">learned<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">Quechua<\/span>)<br>[Not including the addressee]<\/td><td>Noqayku<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">runa simita<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">yacharayku<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Noqayku<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">runa simita<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">yacharayku<\/span><br><br>(We <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">didn&#8217;t<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">learn<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">Quechua<\/span>)<br>[Not including the addressee]<\/td><\/tr><tr><td>Qankuna <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kayta<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">yachankichis<\/span><br><br>(You [guys] <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">know<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">this<\/span>)<\/td><td>Qankuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kayta<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">yachankichis<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Qankuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kayta<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">yachankichis<\/span><br><br>(You [guys] <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">don&#8217;t<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">know<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">this<\/span>)<\/td><\/tr><tr><td>Paykuna<strong>qa<\/strong> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chaykunata<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">tapuranku<\/span><br><br>(They <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">asked<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">those things<\/span>)<\/td><td>Paykuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chaykunata<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">tapuranku<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Paykuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chaykunata<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">tapuranku<\/span><br><br>(They <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">didn&#8217;t<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">ask<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">those things<\/span>)<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<!-- Feed1 -->\n<ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block\" data-ad-format=\"fluid\" data-ad-layout-key=\"-ef+6k-30-ac+ty\" data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\" data-ad-slot=\"2934420723\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<p>In this second group of sentences I didn&#8217;t conjugate the same sentence for all grammatical people, so you have more variety of examples, I hope it has been useful.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns botones is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/grammar\/quechua-sentences-suffix-qa-third-person\/\">Previous lesson:<br> The suffix -qa (3rd person)<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/free-quechua-course\/\">Quechua course:<br> All lessons<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/grammar\/interrogative-sentences\/\">Next lesson:<br> Interrogative sentences<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>To form negative sentences in Quechua we need the suffix -chu which is used to indicate the denied element of the sentence (word or phrase), therefore there is no a fixed word to which it is added. We must also add the word &#8216;mana&#8216; (no). In the lesson about the verb Kay we saw that &#8230; <a title=\"Grammar 13: The suffix -chu in negative sentences\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/grammar\/negative-sentences-suffix-chu\/\" aria-label=\"Read more about Grammar 13: The suffix -chu in negative sentences\">Read more<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[37,27,31,33,32,38],"class_list":["post-655","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-grammar","tag-negative-sentences-in-quechua","tag-quechua-grammar","tag-quechua-sentences","tag-quechua-sentences-with-nouns","tag-quechua-sentences-with-verbs","tag-the-suffix-chu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/655","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=655"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/655\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1397,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/655\/revisions\/1397"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=655"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=655"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=655"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}