{"id":638,"date":"2019-12-23T15:11:16","date_gmt":"2019-12-23T21:11:16","guid":{"rendered":"http:\/\/aprenderquechua.com\/?p=638"},"modified":"2022-07-01T15:13:46","modified_gmt":"2022-07-01T21:13:46","slug":"conjugacion-de-verbos-en-pasado-simple-y-continuo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/conjugacion-de-verbos-en-pasado-simple-y-continuo\/","title":{"rendered":"Gram\u00e1tica 5: Conjugaci\u00f3n de verbos en quechua &#8211; Pasado simple y continuo"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-columns botones is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/conjugacion-de-verbos-en-presente-continuo\/\">&lt;&lt;&lt;<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/curso-de-quechua-gratis\/\">Lecciones<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/conjugacion-de-verbos-en-futuro-simple-y-continuo\/\">&gt;&gt;&gt;<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<script async=\"\" src=\"https:\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script>\n<!-- aprenderquechua-display-cuadrado -->\n<ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block\" data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\" data-ad-slot=\"3042231937\" data-ad-format=\"auto\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<p>Esta es la raz\u00f3n por la que no hicimos antes el pasado simple, pues una vez que sabemos la conjugaci\u00f3n en presente continuo (<strong><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">-sha<\/span><\/strong>), podemos matar 2 p\u00e1jaros de un tiro: El pasado simple y el pasado continuo.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><strong><a href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/grammar\/verbs-conjugation-past-simple-and-continuous\/\" class=\"rank-math-link\"><span style=\"color:#F3534A\" class=\"tadv-color\"><span style=\"background-color:#FFF7B1\" class=\"tadv-background-color\">Read in English: Past tense<\/span><\/span><\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-central-palette-11-color has-central-palette-1-background-color has-text-color has-background\">En espa\u00f1ol se diferencia entre el pasado simple y pasado perfecto (llamado en ingles presente perfecto) a\u00f1adiendo el verbo &#8216;haber&#8217;: Yo traje \/ Yo he tra\u00eddo, en quechua no hay esas 2 formas de pasado.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<script async=\"\" src=\"https:\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script>\n<ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block\" data-ad-format=\"autorelaxed\" data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\" data-ad-slot=\"8481025056\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_81 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-light-blue ez-toc-container-direction\">\n<p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Tabla de contenidos<\/p>\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-69e1592872dd8\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-69e1592872dd8\"  aria-label=\"Alternar\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/conjugacion-de-verbos-en-pasado-simple-y-continuo\/#Pasado_simple_del_quechua\" >Pasado simple del quechua<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/conjugacion-de-verbos-en-pasado-simple-y-continuo\/#Pasado_simple_del_verbo_Apamuy_traer\" >Pasado simple del verbo Apamuy (traer)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/conjugacion-de-verbos-en-pasado-simple-y-continuo\/#Pasado_simple_del_verbo_Chaskiy_recibir\" >Pasado simple del verbo Chaskiy (recibir)<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/conjugacion-de-verbos-en-pasado-simple-y-continuo\/#Pasado_continuo_del_quechua\" >Pasado continuo del quechua<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/conjugacion-de-verbos-en-pasado-simple-y-continuo\/#Pasado_continuo_del_verbo_Mikhuy_comer\" >Pasado continuo del verbo Mikhuy (comer)<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/conjugacion-de-verbos-en-pasado-simple-y-continuo\/#Pasado_continuo_del_verbo_Riy_ir\" >Pasado continuo del verbo Riy (ir)<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Pasado_simple_del_quechua\"><\/span>Pasado simple del quechua<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>El pasado simple indica una acci\u00f3n ya terminada, y se logra usando la terminaci\u00f3n &#8216;-ra&#8217; o &#8216;-rqa&#8217;, ambas son lo mismo, da igual la que uses, &#8216;-ra&#8217; se usa bastante en Cusco; y &#8216;-rqa&#8217; en Puno. Esta es la estructura:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center has-background\" style=\"background-color:#9f080f\"><strong><span style=\"color:#BFEAFD\" class=\"tadv-color\">Ra\u00edz verbal +<\/span> <span style=\"color:#FFF7B1\" class=\"tadv-color\">ra\/rqa<\/span> <span style=\"color:#BFEAFD\" class=\"tadv-color\">+ terminaci\u00f3n verbal<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Con estos ejemplos lo entender\u00e1s f\u00e1cilmente:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/contacto\/\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"431\" src=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/clases-virtuales.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1533\" srcset=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/clases-virtuales.jpg 700w, https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/clases-virtuales-300x185.jpg 300w, https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/clases-virtuales-676x416.jpg 676w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><figcaption>Cont\u00e1ctame por WhatsApp o Telegram:<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-center is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-16018d1d wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link has-background\" href=\"https:\/\/wa.me\/51978705986\" style=\"border-radius:2px;background-color:#1ec53f\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">WhatsApp: +51 978 705 986<\/a><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-button is-style-outline is-style-outline--1\"><a class=\"wp-block-button__link has-text-color has-background\" href=\"https:\/\/t.me\/AprenderQuechuaCom\" style=\"border-radius:2px;background-color:#1c90cc;color:#ffffff\">Telegram<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Pasado_simple_del_verbo_Apamuy_traer\"><\/span>Pasado simple del verbo Apamuy (traer)<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong>Con <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">-ra<\/span><\/strong><\/td><td><strong>Con <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">-rqa<\/span><\/strong><\/td><td><strong>Espa\u00f1ol<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Noqa <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">apamu<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">ni<\/span><\/td><td>Noqa <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">apamu<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">rqa<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">ni<\/span><\/td><td>Yo <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">traj<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">e<\/span> \/ Yo <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">he<\/span> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">tra<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">\u00eddo<\/span><\/td><\/tr><tr><td>Qan <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">apamu<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">nki<\/span><\/td><td>Qan <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">apamu<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">rqa<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">nki<\/span><\/td><td>T\u00fa <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">traj<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">iste<\/span> \/ T\u00fa <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">has<\/span> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">tra<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">\u00eddo<\/span><\/td><\/tr><tr><td>Pay <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">apamu<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">n<\/span><\/td><td>Pay <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">apamu<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">rqa<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">n<\/span><\/td><td>\u00c9l <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">traj<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">o<\/span> \/ \u00c9l <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ha<\/span> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">tra<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">\u00eddo<\/span><\/td><\/tr><tr><td>Noqanchis <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">apamu<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">nchis<\/span><\/td><td>Noqanchis <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">apamu<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">rqa<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">nchis<\/span><\/td><td>Nosotros <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">traj<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">imos<\/span> \/ Nosotros <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">hemos<\/span> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">tra<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">\u00eddo<\/span> (incluido el oyente)<\/td><\/tr><tr><td>Noqayku <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">apamu<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">yku<\/span><\/td><td>Noqayku <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">apamu<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">rqa<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">yku<\/span><\/td><td>Nosotros <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">traj<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">imos<\/span> \/ Nosotros <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">hemos<\/span> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">tra<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">\u00eddo<\/span> (sin incluir al oyente)<\/td><\/tr><tr><td>Qankuna <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">apamu<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">nkichis<\/span><\/td><td>Qankuna <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">apamu<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">rqa<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">nkichis<\/span><\/td><td>Ustedes <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">traj<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">eron<\/span> \/ Ustedes <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">han<\/span> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">tra<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">\u00eddo<\/span><\/td><\/tr><tr><td>Paykuna <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">apamu<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">nku<\/span><\/td><td>Paykuna <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">apamu<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">rqa<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">nku<\/span><\/td><td>Ellos <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">traj<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">eron<\/span> \/ Ellos <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">han<\/span> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">tra<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">\u00eddo<\/span><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-central-palette-16-color has-central-palette-1-background-color has-text-color has-background\">No pienses que &#8216;<em><span style=\"color:#FFF7B1\" class=\"tadv-color\"><strong>Noqa apamurani = Yo traje<\/strong><\/span><\/em>&#8216; y &#8216;<em><span style=\"color:#FAD2E0\" class=\"tadv-color\"><strong>Noqa apamurqani = Yo he tra\u00eddo<\/strong><\/span><\/em>&#8216;, pues &#8216;apamurani&#8217; y &#8216;apamurqani&#8217; son lo mismo, y ambos pueden significar &#8216;Yo traje&#8217; o &#8216;Yo he tra\u00eddo&#8217;, pues como dije en quechua no hay  pasado simple y pasado perfecto.<\/p>\n\n\n\n<!-- Feed2 -->\n<ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block\" data-ad-format=\"fluid\" data-ad-layout-key=\"-gw-3+1f-3d+2z\" data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\" data-ad-slot=\"6691485296\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<p>Como puedes ver, todos los verbos quechua son regulares, todos siguen la misma estructura, as\u00ed que una vez que aprendes las terminaciones (desinencias) verbales te sera muy f\u00e1cil aprender el tiempo continuo, pasado, futuro, etc.<\/p>\n\n\n\n<p>En espa\u00f1ol puse en rojo solo la conjugaci\u00f3n en tiempo pasado del verbo &#8216;traer&#8217;, pues en espa\u00f1ol se hace con solo una terminaci\u00f3n, pero en quechua el pasado se hace con 2 part\u00edculas al final de la ra\u00edz verbal: el sufijo -ra\/-rqa y la terminaci\u00f3n verbal (presente simple).<\/p>\n\n\n\n<p>Es casi seguro que prefieras el sufijo -ra, en vez de -rqa pues su pronunciaci\u00f3n es m\u00e1s f\u00e1cil, as\u00ed que <span style=\"background-color:#FFF7B1\" class=\"tadv-background-color\">a partir de ahora solo usare el sufijo -ra<\/span>, y tambi\u00e9n porque es m\u00e1s f\u00e1cil de editar en html\ud83d\ude43.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Pasado_simple_del_verbo_Chaskiy_recibir\"><\/span>Pasado simple del verbo Chaskiy (recibir)<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td>Noqa <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">chaski<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">ni<\/span><\/td><td>Yo <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">recib<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">\u00ed<\/span> \/ Yo he recibido<\/td><\/tr><tr><td>Qan <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">chaski<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">nki<\/span><\/td><td>T\u00fa <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">recib<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">iste<\/span> \/ T\u00fa has recibido<\/td><\/tr><tr><td>Pay <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">chaski<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">n<\/span><\/td><td>\u00c9l <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">recib<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">i\u00f3<\/span> \/ \u00c9l ha recibido<\/td><\/tr><tr><td>Noqanchis <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">chaski<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">nchis<\/span><\/td><td>Nosotros <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">recib<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">imos<\/span> (incluido el oyente)<\/td><\/tr><tr><td>Noqayku <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">chaski<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">yku<\/span><\/td><td>Nosotros <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">recib<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">imos<\/span> (sin incluir al oyente)<\/td><\/tr><tr><td>Qankuna <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">chaski<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">nkichis<\/span><\/td><td>Ustedes <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">recib<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">i<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">eron<\/span><\/td><\/tr><tr><td>Paykuna <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">chaski<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">nku<\/span><\/td><td>Ellos <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">recib<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">i<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">eron<\/span><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p>\u00a1Que f\u00e1cil y que bonito es el quechua!\ud83e\udd17 Ahora pasemos al pasado continuo.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Pasado_continuo_del_quechua\"><\/span>Pasado continuo del quechua<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>El pasado continuo en quechua es muy sencillo tambi\u00e9n, solo hay que combinar los sufijos -sha y -ra\/-rqa (<strong><em>-shara<\/em><\/strong> o <strong><em>-sharqa<\/em><\/strong>), como dije usaremos solo -ra, pero es exactamente lo mismo con -rqa. Esta es la formula:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center has-central-palette-2-color has-text-color has-background\" style=\"background-color:#fff5bd\"><strong>Ra\u00edz verbal + <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">shara\/sharqa<\/span> + terminaci\u00f3n verbal<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Veamos algunos ejemplos:<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Pasado_continuo_del_verbo_Mikhuy_comer\"><\/span>Pasado continuo del verbo Mikhuy (comer)<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td>Noqa <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">mikhu<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">sha<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span>ni<\/td><td>Yo <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">est<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">aba<\/span> <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">comi<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">endo<\/span><\/td><\/tr><tr><td>Qan <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">mikhu<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">sha<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span>nki<\/td><td>T\u00fa <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">est<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">abas<\/span> <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">comi<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">endo<\/span><\/td><\/tr><tr><td>Pay <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">mikhu<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">sha<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span>n<\/td><td>\u00c9l <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">est<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">aba<\/span> <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">comi<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">endo<\/span><\/td><\/tr><tr><td>Noqanchis <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">mikhu<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">sha<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span>nchis<\/td><td>Nosotros <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">est<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">\u00e1bamos<\/span> <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">comi<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">endo<\/span> (incluido el oyente)<\/td><\/tr><tr><td>Noqayku <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">mikhu<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">sha<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span>yku<\/td><td>Nosotros <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">est<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">\u00e1bamos<\/span> <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">comi<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">endo<\/span> (sin incluir al oyente)<\/td><\/tr><tr><td>Qankuna <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">mikhu<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">sha<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span>nkichis<\/td><td>Ustedes <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">est<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">aban<\/span> <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">comi<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">endo<\/span><\/td><\/tr><tr><td>Paykuna <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">mikhu<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">sha<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span>nku<\/td><td>Ellos <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">est<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">aban<\/span> <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">comi<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">endo<\/span><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p>Puse &#8216;<strong><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">est<\/span><\/strong>&#8216; (la ra\u00edz de estar) y &#8216;<strong><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">endo<\/span><\/strong>&#8216; en <span style=\"background-color:#C4FB98\" class=\"tadv-background-color\">verde<\/span> como &#8216;<strong><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">-sha<\/span><\/strong>&#8216; pues tanto el verbo estar y la terminaci\u00f3n <em><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">ando\/endo<\/span><\/em> <span style=\"background-color:#BFEAFD\" class=\"tadv-background-color\">expresan continuidad<\/span> en la acci\u00f3n y esa es la funci\u00f3n de <strong><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">-sha<\/span><\/strong>, y puse en <span style=\"background-color:#FAD2E0\" class=\"tadv-background-color\">rojo<\/span> las <em>terminaciones verbales<\/em> en pasado del verbo estar (<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">-aba, -abas, -abamos, -aban<\/span><\/strong>) pues <span style=\"background-color:#BFEAFD\" class=\"tadv-background-color\">expresan<\/span> que la acci\u00f3n ocurri\u00f3 en el <span style=\"background-color:#BFEAFD\" class=\"tadv-background-color\">pasado<\/span>.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Pasado_continuo_del_verbo_Riy_ir\"><\/span>Pasado continuo del verbo Riy (ir)<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td>Noqa <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">ri<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">sha<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span>ni<\/td><td>Yo <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">est<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">aba<\/span> <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">ye<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">ndo<\/span><\/td><\/tr><tr><td>Qan <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">ri<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">sha<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span>nki<\/td><td>T\u00fa <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">est<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">abas<\/span> <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">ye<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">ndo<\/span><\/td><\/tr><tr><td>Pay <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">ri<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">sha<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span>n<\/td><td>\u00c9l <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">est<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">aba<\/span> <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">ye<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">ndo<\/span><\/td><\/tr><tr><td>Noqanchis <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">ri<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">sha<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span>nchis<\/td><td>Nosotros <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">est<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">\u00e1bamos<\/span> <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">ye<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">ndo<\/span> (incluido el oyente)<\/td><\/tr><tr><td>Noqayku <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">ri<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">sha<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span>yku<\/td><td>Nosotros <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">est<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">\u00e1bamos<\/span> <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">ye<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">ndo<\/span> (sin incluir al oyente)<\/td><\/tr><tr><td>Qankuna <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">ri<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">sha<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span>nkichis<\/td><td>Ustedes <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">est<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">aban<\/span> <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">ye<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">ndo<\/span><\/td><\/tr><tr><td>Paykuna <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">ri<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">sha<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ra<\/span>nku<\/td><td>Ellos <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">est<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">aban<\/span> <span style=\"color:#005E8A\" class=\"tadv-color\">ye<\/span><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">ndo<\/span><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p>Como ves, esto tambi\u00e9n es muy f\u00e1cil \ud83e\udd29.<\/p>\n\n\n\n<!-- In-article1 -->\n<ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-layout=\"in-article\" data-ad-format=\"fluid\" data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\" data-ad-slot=\"7368134539\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<p>Te recomiendo que conjugues todos los verbos que hemos aprendido hasta ahora, eso te servir\u00e1 de practica, si lo deseas puedes hacerlo en los comentarios.<\/p>\n\n\n\n<p>Ahora pasemos al tiempo futuro.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns botones is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/conjugacion-de-verbos-en-presente-continuo\/\">Lecci\u00f3n anterior:<br>Presente continuo<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/curso-de-quechua-gratis\/\">Curso quechua:<br>Todas las lecciones<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/conjugacion-de-verbos-en-futuro-simple-y-continuo\/\">Siguiente lecci\u00f3n:<br>Tiempo futuro<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Esta es la raz\u00f3n por la que no hicimos antes el pasado simple, pues una vez que sabemos la conjugaci\u00f3n en presente continuo (-sha), podemos matar 2 p\u00e1jaros de un tiro: El pasado simple y el pasado continuo. Read in English: Past tense En espa\u00f1ol se diferencia entre el pasado simple y pasado perfecto (llamado &#8230; <a title=\"Gram\u00e1tica 5: Conjugaci\u00f3n de verbos en quechua &#8211; Pasado simple y continuo\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/conjugacion-de-verbos-en-pasado-simple-y-continuo\/\" aria-label=\"Leer m\u00e1s sobre Gram\u00e1tica 5: Conjugaci\u00f3n de verbos en quechua &#8211; Pasado simple y continuo\">Leer m\u00e1s<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[27,30],"class_list":["post-638","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gramatica","tag-gramatica-quechua","tag-verbos-en-quechua"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/638","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=638"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/638\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1730,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/638\/revisions\/1730"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=638"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=638"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=638"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}