{"id":642,"date":"2019-12-23T15:14:19","date_gmt":"2019-12-23T21:14:19","guid":{"rendered":"http:\/\/aprenderquechua.com\/?p=642"},"modified":"2021-06-21T20:25:37","modified_gmt":"2021-06-22T02:25:37","slug":"plural-y-posesivos","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/plural-y-posesivos\/","title":{"rendered":"Gram\u00e1tica 7: El plural y los posesivos en quechua"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-columns botones is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/conjugacion-de-verbos-en-futuro-simple-y-continuo\/\">&lt;&lt;&lt;<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/curso-de-quechua-gratis\/\">Lecciones<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/verbo-kay-ser\/\">&gt;&gt;&gt;<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<script async=\"\" src=\"https:\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script>\n<!-- aprenderquechua-display-cuadrado -->\n<ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block\" data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\" data-ad-slot=\"3042231937\" data-ad-format=\"auto\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_81 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-light-blue ez-toc-container-direction\">\n<p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Tabla de contenidos<\/p>\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-69e154d57d5de\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-69e154d57d5de\"  aria-label=\"Alternar\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/plural-y-posesivos\/#%C2%BFComo_se_indica_el_plural_en_quechua\" >\u00bfC\u00f3mo se indica el plural en quechua?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/plural-y-posesivos\/#Posesivos_en_quechua_terminaciones_y_sufijo_-q-pa\" >Posesivos en quechua: terminaciones y sufijo -q\/-pa<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/plural-y-posesivos\/#Palabras_que_terminan_en_vocal\" >Palabras que terminan en vocal<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/plural-y-posesivos\/#Palabras_que_terminan_en_consonante\" >Palabras que terminan en consonante<\/a><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"%C2%BFComo_se_indica_el_plural_en_quechua\"><\/span>\u00bfC\u00f3mo se indica el plural en quechua?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Para indicar el plural en espa\u00f1ol simplemente se a\u00f1ade la terminaci\u00f3n &#8216;-s&#8217; o &#8216;-es&#8217; (mesa-mesas, fresa-fresas, color-colores, f\u00e1cil-f\u00e1ciles, etc.), en quechua se utiliza el sufijo <strong><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">-kuna<\/span><\/strong>, recuerda los pronombres qan<span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">kuna<\/span> (ustedes) y pay<span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">kuna<\/span> (ellos), simplemente se forman al a\u00f1adir -kuna a qan (t\u00fa) y pay (\u00e9l\/ella).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><strong><a href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/grammar\/plural-and-possessive\/\" class=\"rank-math-link\"><span style=\"color:#F3534A\" class=\"tadv-color\"><span style=\"background-color:#FFF7B1\" class=\"tadv-background-color\">Read in English: Plural and possessive<\/span><\/span><\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Veamos algunos ejemplos y de paso aumentamos nuestro vocabulario:<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<script async=\"\" src=\"https:\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script>\n<ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block\" data-ad-format=\"autorelaxed\" data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\" data-ad-slot=\"8481025056\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td>P&#8217;unchay<\/td><td>D\u00eda<\/td><td>P&#8217;unchay<strong>kuna<\/strong><\/td><td>Dias<\/td><\/tr><tr><td>Sonqo<\/td><td>Coraz\u00f3n<\/td><td>Sonqo<strong>kuna<\/strong><\/td><td>Corazones<\/td><\/tr><tr><td>Llaqta<\/td><td>Pueblo, ciudad<\/td><td>Llaqta<strong>kuna<\/strong><\/td><td>Pueblos, ciudades<\/td><\/tr><tr><td>\u00d1an<\/td><td>Camino<\/td><td>\u00d1an<strong>kuna<\/strong><\/td><td>Caminos<\/td><\/tr><tr><td>Rumi<\/td><td>Piedra<\/td><td>Rumi<strong>kuna<\/strong><\/td><td>Piedras<\/td><\/tr><tr><td>Runa<\/td><td>Persona<\/td><td>Runa<strong>kuna<\/strong><\/td><td>Personas<\/td><\/tr><tr><td>Wasi<\/td><td>Casa<\/td><td>Wasi<strong>kuna<\/strong><\/td><td>Casas<\/td><\/tr><tr><td>Ch&#8217;aska<\/td><td>Estrella grande<\/td><td>Ch&#8217;aska<strong>kuna<\/strong><\/td><td>Estrellas grandes<\/td><\/tr><tr><td>Wawa<\/td><td>Beb\u00e9, hijo, hija<\/td><td>Wawa<strong>kuna<\/strong><\/td><td>Bebes, hijos, hijas<\/td><\/tr><tr><td>Orqo<\/td><td>Cerro<\/td><td>Orqo<strong>kuna<\/strong><\/td><td>Cerros<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/contacto\/\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"431\" src=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/clases-virtuales.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1533\" srcset=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/clases-virtuales.jpg 700w, https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/clases-virtuales-300x185.jpg 300w, https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/clases-virtuales-676x416.jpg 676w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><figcaption>Cont\u00e1ctame por WhatsApp o Telegram:<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons aligncenter is-layout-flex wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link has-background\" href=\"https:\/\/wa.me\/51978705986\" style=\"border-radius:2px;background-color:#1ec53f\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">WhatsApp: +51 978 705 986<\/a><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-button is-style-outline is-style-outline--1\"><a class=\"wp-block-button__link has-text-color has-background\" href=\"https:\/\/t.me\/AprenderQuechuaCom\" style=\"border-radius:2px;background-color:#1c90cc;color:#ffffff\">Telegram<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Posesivos_en_quechua_terminaciones_y_sufijo_-q-pa\"><\/span>Posesivos en quechua: terminaciones y sufijo -q\/-pa<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Al igual que en la conjugaci\u00f3n del presente simple, para indicar posesi\u00f3n en quechua simplemente se a\u00f1aden unas terminaciones muy parecidas a las del presente simple, pero dichas terminaciones no se a\u00f1aden a verbos, sino a sustantivos, adjetivos, etc.<\/p>\n\n\n\n<p>Cuando la palabra termina en consonante se a\u00f1ade <strong>-ni<\/strong> antes del posesivo.<\/p>\n\n\n\n<p>Por otro lado, tambi\u00e9n se puede a\u00f1adir al pronombre o sustantivo el sufijo <strong>-q\/-pa<\/strong>, se a\u00f1ade<span style=\"background-color:#FFF7B1\" class=\"tadv-background-color\"> <strong><em>-q<\/em><\/strong> cuando el pronombre termina en vocal<\/span> y <span style=\"background-color:#BFEAFD\" class=\"tadv-background-color\"><strong><em>-pa<\/em><\/strong> cuando termina en consonante<\/span>. <strong><em>Los pronombres pueden ser t\u00e1citos<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<!-- Feed1 -->\n<ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block\" data-ad-format=\"fluid\" data-ad-layout-key=\"-ef+6k-30-ac+ty\" data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\" data-ad-slot=\"2934420723\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong>Pronombre<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>Palabra que termina en <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">vocal<\/span><\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>Palabra que termina en <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">consonante<\/span><\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Noqa<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">q<\/span><\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">-y<\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">&#8211;<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ni<\/span><\/strong>y<\/td><\/tr><tr><td>Qan<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">pa<\/span><\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">-yki<\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">&#8211;<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ni<\/span><\/strong>yki<\/td><\/tr><tr><td>Pay<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">pa<\/span><\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">-n<\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">&#8211;<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ni<\/span><\/strong>n<\/td><\/tr><tr><td>Noqanchis<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">pa<\/span><\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">-nchis<\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">&#8211;<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ni<\/span><\/strong>nchis<\/td><\/tr><tr><td>Noqayku<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">q<\/span><\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">-yku<\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">&#8211;<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ni<\/span><\/strong>yku<\/td><\/tr><tr><td>Qankuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">q<\/span><\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">-ykichis<\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">&#8211;<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ni<\/span><\/strong>ykichis<\/td><\/tr><tr><td>Paykuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">q<\/span><\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">-nku<\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">&#8211;<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ni<\/span><\/strong>nku<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p><span style=\"background-color:#FAD2E0\" class=\"tadv-background-color\">El sufijo <strong>-q\/-pa<\/strong> indica pertenencia<\/span>, se puede traducir: <strong>de, del, de la<\/strong> (perteneciente a). Se puede a\u00f1adir pronombres, nombres, sustantivos, etc. Por ejemplo:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Juan<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">pa<\/span><\/strong>: de Juan (que pertenece a Juan)<\/li><li>Maria<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">q<\/span><\/strong>: de Mar\u00eda (que pertenece a Mar\u00eda)<\/li><li>Llaqta<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">q<\/span><\/strong>: del pueblo (indica que pertenece al pueblo, no que proviene del pueblo)<\/li><li>Qan<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">pa<\/span><\/strong>: de ti (que pertenece a ti)<\/li><\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Palabras_que_terminan_en_vocal\"><\/span>Palabras que terminan en vocal<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Veamos como se usan estos posesivos con la palabra Wasi (casa) que termina en vocal:<\/p>\n\n\n\nDisplay3\n<!-- Display3 -->\n<ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block\" data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\" data-ad-slot=\"3954494946\" data-ad-format=\"auto\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong>Pronombre (opcional)<\/strong><\/td><td><strong>Sustantivo<\/strong><\/td><td><strong>Espa\u00f1ol<\/strong> <strong><em>(<span style=\"color:#F3534A\" class=\"tadv-color\">literalmente<\/span>)<\/em><\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Noqa<strong><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">q<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">wasi<\/span><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\"><strong>y<\/strong><\/span><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Mi<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">casa<\/span> <em>(<span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mi<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">casa<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\"><strong>de<\/strong><\/span> mi)<\/em><\/td><\/tr><tr><td>Qan<strong><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">pa<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">wasi<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">yki<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Tu<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">casa<\/span> <em>(<span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">tu<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">casa<\/span> <strong><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">de<\/span><\/strong> ti)<\/em><\/td><\/tr><tr><td>Pay<span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\"><strong>pa<\/strong><\/span><\/td><td><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">wasi<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">n<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Su<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">casa<\/span> <em>(<span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">su<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">casa<\/span> <strong><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">de<\/span><\/strong> \u00e9l\/ella)<\/em><\/td><\/tr><tr><td>Noqanchis<span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\"><strong>pa<\/strong><\/span><\/td><td><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">wasi<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">nchis<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Nuestra<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">casa<\/span> <em>(<span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">nuestra<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">casa<\/span> <strong><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">de<\/span><\/strong> nosotros)<\/em> [tambi\u00e9n es del interlocutor]<\/td><\/tr><tr><td>Noqayku<strong><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">q<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">wasi<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">yku<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Nuestra<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">casa<\/span> <em>(<span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">nuestra<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">casa<\/span> <strong><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">de<\/span><\/strong> nosotros)<\/em> [del hablante, pero no del interlocutor]<\/td><\/tr><tr><td>Qankuna<strong><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">q<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">waki<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ykichis<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Su<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">casa<\/span> <em>(<span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">su<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">casa<\/span> <strong><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">de<\/span><\/strong> ustedes)<\/em><\/td><\/tr><tr><td>Paykuna<strong><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">q<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">wasi<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">nku<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Su<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">casa<\/span> <em>(<span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">su<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">casa<\/span> <strong><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">de<\/span><\/strong> ellos\/ellas)<\/em><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-central-palette-11-color has-central-palette-2-background-color has-text-color has-background\">Cuando se juntan la &#8216;<strong>i<\/strong>&#8216; con la &#8216;<strong>y<\/strong>&#8216; en la misma silaba se pronuncia una &#8216;i larga&#8217; como en el ingles &#8216;tree&#8217;.<\/p>\n\n\n\n<p>Veamos que pasa cuando a\u00f1adimos el sufijo <strong><em><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">-kuna<\/span><\/em><\/strong> y omitiendo los pronombres:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong>Quechua<\/strong><\/td><td><strong>Espa\u00f1ol<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Wasi<span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">y<\/span><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">kuna<\/span><\/td><td>Mis casas<\/td><\/tr><tr><td>Wasi<span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">yki<\/span><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">kuna<\/span><\/td><td>Tus casas<\/td><\/tr><tr><td>Wasi<span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">n<\/span><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">kuna<\/span><\/td><td>Sus casas (de \u00e9l o ella)<\/td><\/tr><tr><td>Wasi<span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">nchis<\/span><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">kuna<\/span><\/td><td>Nuestras casas (tambi\u00e9n es del interlocutor)<\/td><\/tr><tr><td>Wasi<span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">yku<\/span><\/td><td>Nuestras casas (del hablante, pero no del interlocutor).<br>En este caso no se a\u00f1ade el sufijo -kuna.<\/td><\/tr><tr><td>Wasi<span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ykichis<\/span><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">kuna<\/span><\/td><td>Sus casas (Las casas de ustedes)<\/td><\/tr><tr><td>Wasi<span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">nku<\/span><\/td><td>Sus casas (Las casas de ellos\/ellas).<br>En este caso no se a\u00f1ade el sufijo -kuna.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Palabras_que_terminan_en_consonante\"><\/span>Palabras que terminan en consonante<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Veamos como serian los posesivos de la palabra <strong>yanapaq<\/strong> (ayudante):<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong>Terminaci\u00f3n<\/strong><\/td><td><strong>Quechua<\/strong><\/td><td><strong>Espa\u00f1ol<\/strong><\/td><\/tr><tr><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">-niy<\/span><\/td><td>Yanapaq<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ni<\/span><\/strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\"><strong>y<\/strong><\/span><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Mi<\/span> ayudante<\/td><\/tr><tr><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">-niyki<\/span><\/td><td>Yanapaq<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">niyki<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Tu<\/span> ayudante<\/td><\/tr><tr><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">-nin<\/span><\/td><td>Yanapaq<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">nin<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Su<\/span> ayudante (de \u00e9l o ella)<\/td><\/tr><tr><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">-ninchis<\/span><\/td><td>Yanapaq<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ninchis<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Nuestra<\/span> ayudante (tambi\u00e9n es del interlocutor)<\/td><\/tr><tr><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">-niyku<\/span><\/td><td>Yanapaq<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">niyku<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Nuestra<\/span> ayudante (del hablante, pero no del interlocutor)<\/td><\/tr><tr><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">-niykichis<\/span><\/td><td>Yanapaq<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">niykichis<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Su<\/span> ayudante (El ayudante de ustedes)<\/td><\/tr><tr><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">-ninku<\/span><\/td><td>Yanapaq<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ninku<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Su<\/span> ayudante (El ayudante de ellos\/ellas)<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p>\u00bfY como seria el plural? As\u00ed:<\/p>\n\n\n\n<!-- Feed2 -->\n<ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block\" data-ad-format=\"fluid\" data-ad-layout-key=\"-gw-3+1f-3d+2z\" data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\" data-ad-slot=\"6691485296\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong>Quechua<\/strong><\/td><td><strong>Espa\u00f1ol<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Yanapaq<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ni<\/span><\/strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\"><strong>ykuna<\/strong><\/span><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Mis<\/span> ayudantes<\/td><\/tr><tr><td>Yanapaq<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">niykikuna<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Tus<\/span> ayudantes<\/td><\/tr><tr><td>Yanapaq<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ninkuna<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Sus<\/span> ayudantes (de \u00e9l o ella)<\/td><\/tr><tr><td>Yanapaq<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ninchiskuna<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Nuestros<\/span> ayudantes (tambi\u00e9n es del interlocutor)<\/td><\/tr><tr><td>Yanapaq<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">niyku<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Nuestros<\/span> ayudantes (del hablante, pero no del interlocutor)<br>En este caso no se a\u00f1ade el sufijo -kuna.<\/td><\/tr><tr><td>Yanapaq<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">niykichiskuna<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Sus<\/span> ayudantes (Los ayudantes de ustedes)<\/td><\/tr><tr><td>Yanapaq<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">ninku<\/span><\/strong><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Sus<\/span> ayudantes (Los ayudantes de ellos\/ellas)<br>En este caso no se a\u00f1ade el sufijo -kuna.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns botones is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/conjugacion-de-verbos-en-futuro-simple-y-continuo\/\">Lecci\u00f3n anterior:<br>Tiempo futuro<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/curso-de-quechua-gratis\/\">Curso quechua:<br>Todas las lecciones<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/verbo-kay-ser\/\">Siguiente lecci\u00f3n:<br>Verbo Kay<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00bfC\u00f3mo se indica el plural en quechua? Para indicar el plural en espa\u00f1ol simplemente se a\u00f1ade la terminaci\u00f3n &#8216;-s&#8217; o &#8216;-es&#8217; (mesa-mesas, fresa-fresas, color-colores, f\u00e1cil-f\u00e1ciles, etc.), en quechua se utiliza el sufijo -kuna, recuerda los pronombres qankuna (ustedes) y paykuna (ellos), simplemente se forman al a\u00f1adir -kuna a qan (t\u00fa) y pay (\u00e9l\/ella). Read in &#8230; <a title=\"Gram\u00e1tica 7: El plural y los posesivos en quechua\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/plural-y-posesivos\/\" aria-label=\"Leer m\u00e1s sobre Gram\u00e1tica 7: El plural y los posesivos en quechua\">Leer m\u00e1s<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[27,30],"class_list":["post-642","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gramatica","tag-gramatica-quechua","tag-verbos-en-quechua"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/642","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=642"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/642\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1574,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/642\/revisions\/1574"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=642"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=642"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=642"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}