{"id":655,"date":"2019-12-23T15:27:51","date_gmt":"2019-12-23T21:27:51","guid":{"rendered":"http:\/\/aprenderquechua.com\/?p=655"},"modified":"2021-06-21T20:18:00","modified_gmt":"2021-06-22T02:18:00","slug":"oraciones-negativas-en-quechua-sufijo-chu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/oraciones-negativas-en-quechua-sufijo-chu\/","title":{"rendered":"Gram\u00e1tica 13: El sufijo -chu en oraciones negativas"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-columns botones is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/oraciones-en-quechua-sufijo-qa-tercera-persona\/\">&lt;&lt;&lt;<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/curso-de-quechua-gratis\/\">Lecciones<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/oraciones-interrogativas\/\">&gt;&gt;&gt;<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<script async=\"\" src=\"https:\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script>\n<!-- aprenderquechua-display-cuadrado -->\n<ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block\" data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\" data-ad-slot=\"3042231937\" data-ad-format=\"auto\" data-full-width-responsive=\"true\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<p>Para formar oraciones negativas en quechua necesitamos al sufijo <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">-chu<\/span><\/strong> que se usa <span style=\"background-color:#FAD2E0\" class=\"tadv-background-color\">para indicar el elemento negado de la oraci\u00f3n<\/span> (palabra o frase), por lo tanto no hay una palabra fija a la que se a\u00f1ada. Tambi\u00e9n hay que a\u00f1adir la palabra &#8216;<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<\/span><\/strong>&#8216; (no).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><strong><a href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/english\/grammar\/negative-sentences-suffix-chu\/\" class=\"rank-math-link\"><span style=\"color:#F3534A\" class=\"tadv-color\"><span style=\"background-color:#FFF7B1\" class=\"tadv-background-color\">Read in English: Negative sentences<\/span><\/span><\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>En la lecci\u00f3n sobre <strong><a href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/verbo-kay-ser\/\">el verbo Kay<\/a><\/strong> vimos que para la tercera persona se usaba el <strong><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">sufijo -mi\/-n<\/span><\/strong>, ahora tambi\u00e9n necesitaremos este sufijo, el cual tiene la funci\u00f3n de enfatizar la oraci\u00f3n o frase que acompa\u00f1a. Entonces, para formar oraciones negativas necesitaremos a\u00f1adir este sufijo a &#8216;mana&#8217; obteniendo: &#8216;<strong><em><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<\/span><span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">n<\/span><\/em><\/strong>&#8216;.<\/p>\n\n\n\n<p>Con el siguiente ejemplo te dar\u00e1s cuenta que convertir una oraci\u00f3n positiva en negativa es casi tan f\u00e1cil como cuando en espa\u00f1ol a\u00f1adimos la palabra &#8216;no&#8217;.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<script async=\"\" src=\"https:\/\/pagead2.googlesyndication.com\/pagead\/js\/adsbygoogle.js\"><\/script>\n<ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block\" data-ad-format=\"autorelaxed\" data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\" data-ad-slot=\"8481025056\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong>Oraci\u00f3n Afirmativa<\/strong><\/td><td><strong>Oraci\u00f3n negativa<\/strong><\/td><\/tr><tr><td><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">Kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaq<\/span><br>(<span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">El d\u00eda de hoy<\/span> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">trabajare<\/span>)<\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaq<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br>(<span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">No<\/span> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">trabajare<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">el d\u00eda de hoy<\/span>)<\/td><\/tr><tr><td><\/td><td><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">Mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaq<\/span><br>(No trabajare el d\u00eda de hoy)<\/td><\/tr><tr><td><\/td><td><span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">Kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#0073A8\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaq<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br>(No trabajare el d\u00eda de hoy)<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/contacto\/\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"431\" src=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/clases-virtuales.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1533\" srcset=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/clases-virtuales.jpg 700w, https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/clases-virtuales-300x185.jpg 300w, https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/clases-virtuales-676x416.jpg 676w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><figcaption>Cont\u00e1ctame por WhatsApp o Telegram:<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons aligncenter is-layout-flex wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link has-background\" href=\"https:\/\/wa.me\/51978705986\" style=\"border-radius:2px;background-color:#1ec53f\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">WhatsApp: +51 978 705 986<\/a><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-button is-style-outline is-style-outline--1\"><a class=\"wp-block-button__link has-text-color has-background\" href=\"https:\/\/t.me\/AprenderQuechuaCom\" style=\"border-radius:2px;background-color:#1c90cc;color:#ffffff\">Telegram<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<p>Tal vez te parezca un poco confuso tanta variaci\u00f3n en el orden de las palabras, por ello en los ejemplos que veremos mas adelante solo usaremos 2 estructuras b\u00e1sicas\ud83d\ude00.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><em><strong>Kunan p&#8217;unchay<\/strong><\/em>: Hoy, el d\u00eda de hoy, hoy d\u00eda.<\/li><li><em><strong>Kunan<\/strong><\/em>: Ahora, se refiere al presente.<\/li><li><em><strong>P&#8217;unchay<\/strong><\/em>: D\u00eda.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>Tambi\u00e9n se puede usar la palabra &#8216;<strong>ama<\/strong>&#8216; (no prohibitivo), pero esto ya lo vimos en la <em><a href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/oraciones-en-quechua-imperativas\/\">lecci\u00f3n sobre las oraciones imperativas<\/a><\/em>.<\/p>\n\n\n\n<!-- In-article1 -->\n<ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block; text-align:center;\" data-ad-layout=\"in-article\" data-ad-format=\"fluid\" data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\" data-ad-slot=\"7368134539\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Oraciones negativas con los sufijos -chu, -qa y -ta<\/h2>\n\n\n\n<p>En lecciones anteriores aprendimos a usar el sufijos -qa, pero hasta ahora vimos que solo se usaban en la tercera persona, sin embargo, en las oraciones negativas es importante a\u00f1adir el sufijo -qa al pronombre o sustantivo que ejecuta la acci\u00f3n.<\/p>\n\n\n\n<p>Por ejemplo veamos como seria la oraci\u00f3n del ejemplo anterior con cada una de las personas gramaticales, y tambi\u00e9n con nombres propios.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong>Oraciones afirmativas<\/strong><\/td><td><strong>Oraciones negativas<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Noqa <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaq<\/span><br><br>(Yo <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">trabajare<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">hoy d\u00eda<\/span>)<\/td><td>Noqa<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaq<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Noqa<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaq<\/span><br><br>(Yo <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\"><strong>no<\/strong><\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">trabajare<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">hoy d\u00eda<\/span>)<\/td><\/tr><tr><td>Qan <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anki<\/span><br><br>(T\u00fa <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">trabajaras<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">hoy d\u00eda<\/span>)<\/td><td>Qan<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anki<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Qan<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anki<\/span><br><br>(T\u00fa <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\"><strong>no<\/strong><\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">trabajaras<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">hoy d\u00eda<\/span>)<\/td><\/tr><tr><td>Pay <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqa<\/span><br><br>(\u00c9l\/Ella <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">trabajara<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">hoy d\u00eda<\/span>)<\/td><td>Pay<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqa<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Pay<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqa<\/span><br><br>(\u00c9l\/Ella <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\"><strong>no<\/strong><\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">trabajara<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">hoy d\u00eda<\/span>)<\/td><\/tr><tr><td><em>Miriam <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqa<\/span><br><br>(Miriam <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">trabajara<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">hoy d\u00eda<\/span>)<\/em><\/td><td><em>Miriam<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqa<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Miriam<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqa<\/span><br><br>(Miriam <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\"><strong>no<\/strong><\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">trabajara<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">hoy d\u00eda<\/span>)<\/em><\/td><\/tr><tr><td>Noqanchis <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asunchis<\/span><br><br>(Nosotros <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">trabajaremos<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">hoy d\u00eda<\/span>)<br>[Incluido el oyente]<\/td><td>Noqanchis<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asunchis<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Noqanchis<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asunchis<\/span><br><br>(Nosotros <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\"><strong>no<\/strong><\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">trabajaremos<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">hoy d\u00eda<\/span>)<br>[Incluido el oyente]<\/td><\/tr><tr><td>Noqayku <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaqku<\/span><br><br>(Nosotros <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">trabajaremos<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">hoy d\u00eda<\/span>)<br>[Sin incluir al oyente]<\/td><td>Noqayku<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaqku<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Noqayku<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;asaqku<\/span><br><br>(Nosotros <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">no<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">trabajaremos<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">hoy d\u00eda<\/span>)<br>[Sin incluir al oyente]<\/td><\/tr><tr><td>Qankuna <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;ankichis<\/span><br><br>(Ustedes <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">trabajaran<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">hoy d\u00eda<\/span>)<\/td><td>Qankuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;ankichis<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Qankuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;ankichis<\/span><br><br>(Ustedes <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">no<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">trabajaran<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">hoy d\u00eda<\/span>)<\/td><\/tr><tr><td>Paykuna <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqaku<\/span><br><br>(Ellos\/Ellas <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">trabajaran<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">hoy d\u00eda<\/span>)<\/td><td>Paykuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqaku<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Paykuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kunan p&#8217;unchay<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">llank&#8217;anqaku<\/span><br><br>(Ellos\/Ellas <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">no<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">trabajaran<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">hoy d\u00eda<\/span>)<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p>\u00bfY oraciones con el sufijo -ta? Aqu\u00ed las tienes:<\/p>\n\n\n\n<!-- Feed1 -->\n<ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block\" data-ad-format=\"fluid\" data-ad-layout-key=\"-ef+6k-30-ac+ty\" data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\" data-ad-slot=\"2934420723\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong>Oraciones afirmativas<\/strong><\/td><td><strong>Oraciones negativas<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Noqa <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chayta<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munani<\/span><br><br>(Yo <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">quiero<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">eso<\/span>)<\/td><td>Noqa<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chayta<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munani<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Noqa<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chayta<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munani<\/span><br><br>(Yo <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">no<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">quiero<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">eso<\/span>)<\/td><\/tr><tr><td>Qan <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay wayna<em>ta<\/em><\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munakunki<\/span><br><br>(T\u00fa <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">amas<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\"><em>a<\/em> ese joven<\/span> [var\u00f3n])<\/td><td>Qan<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay waynata<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munakunki<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Qan<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay waynata<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munakunki<\/span><br><br>(T\u00fa <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">no<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">amas<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">a ese joven<\/span> [var\u00f3n])<\/td><\/tr><tr><td>Pay<strong>qa<\/strong> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay q&#8217;opata<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">wikch&#8217;uran<\/span><br><br>(\u00c9l\/Ella <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">arrojo<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">esa basura<\/span>)<\/td><td>Pay<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay q&#8217;opata<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">wikch&#8217;uran<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Pay<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay q&#8217;opata<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">wikch&#8217;uran<\/span><br><br>(\u00c9l\/Ella <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">no<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">arrojo<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">esa basura<\/span>)<\/td><\/tr><tr><td><em>Rosa<strong>qa<\/strong> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">Eduardota<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munakun<\/span><br><br>(Rosa <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">ama<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">a Eduardo<\/span>)<\/em><\/td><td><em>Rosa<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">Eduardota<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munakun<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Rosa<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">Eduardota<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">munakun<\/span><br><br>(Rosa <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">no<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">ama<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">a Eduardo<\/span>)<\/em><\/td><\/tr><tr><td>Noqanchis <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay runakuna<em>ta<\/em><\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">uyariranchis<\/span><br><br>(Nosotros <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">escuchamos<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\"><em>a<\/em> esas personas<\/span>)<br>[Incluido el oyente]<\/td><td>Noqanchis<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay runakunata<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">uyariranchis<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Noqanchis<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chay runakunata<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">uyariranchis<\/span><br><br>(Nosotros <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">no<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">escuchamos<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">a esas personas<\/span>)<br>[Incluido el oyente]<\/td><\/tr><tr><td>Noqayku <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">runa simita<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">yacharayku<\/span><br><br>(Nosotros <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">aprendimos<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">quechua<\/span>)<br>[Sin incluir al oyente]<\/td><td>Noqayku<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">runa simita<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">yacharayku<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Noqayku<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">runa simita<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">yacharayku<\/span><br><br>(Nosotros <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">no<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">aprendimos<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">quechua<\/span>)<br>[Sin incluir al oyente]<\/td><\/tr><tr><td>Qankuna <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kayta<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">yachankichis<\/span><br><br>(Ustedes <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">saben<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">esto<\/span>)<\/td><td>Qankuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kayta<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">yachankichis<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Qankuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">kayta<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">yachankichis<\/span><br><br>(Ustedes <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">no<\/span><\/strong> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">saben<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">esto<\/span>)<\/td><\/tr><tr><td>Paykuna<strong>qa<\/strong> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chaykunata<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">tapuranku<\/span><br><br>(Ellos\/Ellas <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">pregutaron<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">esas cosas<\/span>)<\/td><td>Paykuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chaykunata<\/span> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">tapuranku<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong><br><br>Paykuna<strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">qa<\/span><\/strong> <span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">mana<strong>n<\/strong><\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">chaykunata<\/span><strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">chu<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">tapuranku<\/span><br><br>(Ellos\/Ellas <strong><span style=\"color:#D8373E\" class=\"tadv-color\">no<\/span><\/strong> <span style=\"color:#0078D7\" class=\"tadv-color\">preguntaron<\/span> <span style=\"color:#338A64\" class=\"tadv-color\">esas cosas<\/span>)<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<!-- Feed2 -->\n<ins class=\"adsbygoogle\" style=\"display:block\" data-ad-format=\"fluid\" data-ad-layout-key=\"-gw-3+1f-3d+2z\" data-ad-client=\"ca-pub-1730987954818825\" data-ad-slot=\"6691485296\"><\/ins>\n<script>\n     (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});\n<\/script>\n\n\n\n<p>En este segundo grupo de oraciones no conjugue la misma oraci\u00f3n para todas las personas gramaticales, para que tengas m\u00e1s variedad de ejemplos, espero que te haya sido \u00fatil.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns botones is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/oraciones-en-quechua-sufijo-qa-tercera-persona\/\">Lecci\u00f3n anterior:<br>El sufijo -qa (3ra persona)<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/curso-de-quechua-gratis\/\">Curso quechua:<br>Todas las lecciones<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/oraciones-interrogativas\/\">Siguiente lecci\u00f3n:<br>Oraciones interrogativas<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Para formar oraciones negativas en quechua necesitamos al sufijo -chu que se usa para indicar el elemento negado de la oraci\u00f3n (palabra o frase), por lo tanto no hay una palabra fija a la que se a\u00f1ada. Tambi\u00e9n hay que a\u00f1adir la palabra &#8216;mana&#8216; (no). Read in English: Negative sentences En la lecci\u00f3n sobre el &#8230; <a title=\"Gram\u00e1tica 13: El sufijo -chu en oraciones negativas\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/gramatica\/oraciones-negativas-en-quechua-sufijo-chu\/\" aria-label=\"Leer m\u00e1s sobre Gram\u00e1tica 13: El sufijo -chu en oraciones negativas\">Leer m\u00e1s<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[38,27,31,33,32,37],"class_list":["post-655","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gramatica","tag-el-sufijo-chu","tag-gramatica-quechua","tag-oraciones-en-quechua","tag-oraciones-en-quechua-con-sustantivos","tag-oraciones-en-quechua-con-verbos","tag-oraciones-negativas-en-quechua"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/655","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=655"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/655\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1567,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/655\/revisions\/1567"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=655"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=655"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aprenderde.com\/quechua-cusco\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=655"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}